Eurobonds, een bedreiging voor de Nederlandse economie?

• Obligatie: Een verhandelbaar schuldbewijs dat door een overheid, een onderneming of een instelling bij het lenen van geld wordt verstrekt aan de geldverstrekker/schuldeiser als bewijs van de vordering die deze heeft verkregen op de schuldenaar. Als een bedrijf geld nodig heeft voor een investering kan het door het uitgeven van een obligatielening aan de financiering komen. De koper van de obligatie ontvangt van de uitgever rentevergoeding.
• De Europese staatsschuldencrisis of eurocrisis is de financiële crisis die eind 2009 uitbrak binnen de eurozone, nadat Griekenland, lid van de Europese Unie en van het eurogebied, zijn schulden niet meer zelfstandig dreigde te kunnen financieren. Dit gebeurde als uitloper van de twee jaar eerder wereldwijd uitgebroken kredietcrisis.
• De eurozone(of eurosysteem, eurolanden, eurogebied) zijn de landen van de Europese Unie die de euro als munt De Europese Centrale Bank is verantwoordelijk voor het monetair beleid binnen de eurozone.
• Monetair beleid of monetaire politiek is het geheel van maatregelen die een centrale bank kan nemen om de waarde van de eigen valuta stabiel te houden.
• Er zijn twee soorten waarde ten aanzien van een valuta: de binnenwaarde ofwel de koopkracht en de externe waarde ofwel de wisselkoers. Monetair beleid bestaat dan ook uit twee onderdelen, de geldpolitiek en het wisselkoersbeleid.
• De eurogroep(voorheen de Euro-X) is een gremium van de Europese Unie, waarin de lidstaten van de eurozone hun fiscaal en economisch beleid coördineren, met als doel het functioneren van de Economische en Monetaire Unie zeker te stellen. Het zijn de ministers van Financiën van de eurolanden die het beleid voeren. De bijeenkomsten van de eurogroep dragen een informeel karakter en vinden in de regel op de dag plaats die voorafgaat aan de Raad voor Economische en Financiële Zaken (Ecofin-raad).

Deze vorm van eurobonds moet onderscheiden worden van de reeds langer bestaande obligaties die ook als "eurobond" worden aangeduid: leningen uitgegeven in een ander jurisdictie dan waar de uitgevende partij is gevestigd; bijvoorbeeld obligaties (ergens) in Europa uitgegeven door een Amerikaanse onderneming. Dit soort leningen is al enkele decennia gemeengoed.

Geschiedenis

Eurobonds werden voor het eerst voorgesteld in een rapport van de Brusselse denktank Bruegel, toen in een "getrapte" vorm: een deel van de totale staatsschuld zou op deze wijze (en dus voor de perifere landen) goedkoop gefinancierd kunnen worden, en het restant op de normale (voor perifere landen) duurdere wijze: hiermee zou het "moral hazard" beperkt worden. De Europese Commissie publiceerde in november 2011 een "green paper" waarin diverse mogelijkheden uiteengezet werden.

• Moral hazard (Engels, moreel risico, moreel gevaar of moreel wangedrag) is risico verhogend gedrag van partijen indien zij niet direct risico lopen voor hun daden. Dit wordt veroorzaakt door asymmetrische informatie ná het aangaan van het contract of de samenwerking (in tegenstelling tot adverse selectie die wordt veroorzaakt door asymmetrische informatie voor en tijdens het aangaan van het contract of de samenwerking). Dit kunnen economische agenten zijn, waardoor moral hazard samenhangt met principaal-agentproblematiek. De term wordt vooral toegepast in de economie, de statistiek en het verzekeringswezen.

Vanaf eind 2011 werd door de perifere eurozonelidstaten steeds sterker aangedrongen op de invoering van eurobonds; met name de Duitse regering (doch ook Nederland en Finland) bleven tegenstander. Bij de informele eurotop van 23 mei 2012 bleken de tegenstellingen nog onverminderd aanwezig te zijn. Wel was, kort daarvoor, overeenstemming bereikt over een (in omvang beperkt) programma van het voor gezamenlijke rekening financieren van infrastructuurproject

Coronabonds

Spaanse en Italiaanse leiders hebben gevraagd naar gemeenschappelijk uitgegeven "coronabonds" met het doel hun land te helpen bij de coronacrisis van 2020, om de epidemie te boven te komen. Coronabonds werden besproken op de Europese raad van 26 maart 2020, maar Duitsland en Nederland waren tegen de uitgave ervan. Christine Lagarde, hoofd van de Europese Centrale Bank, die meer dan 1 biljoen euro aan bonds wil aankopen als antwoord op de crisis, drong bij de EU aan op de uitgave van coronabonds.

• De Europese Raad(Engels: European Council) is een van de belangrijkste instellingen van de Europese Unie. De Europese Raad bestaat uit de regeringsleiders (meestal premiers) of gekozen staatshoofden (meestal presidenten) van de 27 lidstaten van de Europese Unie, een voorzitter en de voorzitter van de Europese Commissie. De hoge vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid neemt ook deel aan de werkzaamheden van de Europese Raad. De Europese Raad geeft de nodige impulsen voor de ontwikkeling van de Unie en bepaalt de algemene politieke beleidslijnen en prioriteiten.
• De Europese Raad komt minstens twee keer per halfjaar bijeen. Men spreekt dan ook wel van een Europese top of van een EU-top. De bijeenkomsten vinden plaats in het Europagebouw in Brussel.
• De Europese Centrale Bank(ECB) is de centrale bank van de Economische en Monetaire Unie. Het is tevens een van de zeven instellingen van de Europese Unie. De voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone.
• De ECB heeft geen directe invloed op stijgende prijzen maar zij hebben wel een instrument om de inflatie indirect te beïnvloeden. Dat is de rente. De rente werkt als het gas- of rempedaal van de economie. Door een renteverhoging zullen de prijzen dalen, of in ieder geval minder snel stijgen. Door een renteverlaging zullen de prijzen sneller stijgen. Een rentestijging betekent dat het duurder wordt om geld te lenen waardoor mensen minder geld te besteden hebben. Dit heeft tot gevolg dat de economie wordt afgeremd waardoor prijzen minder snel zullen stijgen.
• De ECB en de centrale banken van landen die de euro hebben aangenomen vormen een entiteit, "eurosysteem" genaamd. Zolang er nog lidstaten van de Europese Uniezijn die de euro niet hebben aangenomen, moet er onderscheid worden gemaakt tussen het eurosysteem, waarvan negentien landen deel uitmaken, en het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB), dat uit achtentwintig landen bestaat.
• De ECB is op 1 juni 1998 opgericht ter vervanging van het Europees Monetair Instituut(EMI), dat tot op dat moment een centrale rol had gespeeld bij de voorbereiding van de komst van de euro, die op 1 januari 1999 heeft plaatsgevonden.
• De zetel van de Europese Centrale Bank bevindt zich in Frankfurt am Main (Duitsland) en heeft werknemers in dienst die uit alle lidstaten van de Europese Unie afkomstig zijn.

Juli 2020: doorbraak

Als onderdeel van de meerjarenbegroting van de EU werd, na vier etmalen onderhandelen, op 21 juli 2020 overeenstemming bereikt over schenkingen aan lidstaten van in totaal € 360 miljard (€ 312,5 miljard onder het Recovery and Resilience Facility programma, € 47,5 miljard onder het React EU programma), te financieren door het door de Europese Commissie uitgeven van obligaties, met looptijden tot 2058. De ontvangende lidstaten dienden hiervoor nationale herstelplannen op te stellen. Voor de financiering van de aflossing van deze leningen zouden voorstellen worden gedaan.

Voor- en nadelen

De rente op Eurobonds zou het gemiddelde zijn van de tarieven die de individuele landen in de eurozone op eigen leningen moeten betalen, zodat landen met een slechte(re) rating een lagere rente dan op eigen leningen zouden betalen, en landen met een betere rating een hogere rente.

• Een obligatierating of kredietrating (kortweg "rating") ook wel kredietstatus of kredietbeoordeling is een oordeel over de kredietwaardigheid van de uitgever van een obligatie in de vorm van een "rapportcijfer". De kans wordt geschat dat de verplichtingen uit hoofde van die obligatie zonder problemen worden voldaan.
• Kredietratings wijzen dus op de mate waarin een ontlenende onderneming in staat geacht wordt te kunnen voldoen aan haar financiële verplichtingen (zoals bijvoorbeeld de terugbetaling van een lening): hoe beter de rating, hoe hoger de kans is dat de onderneming dit zal kunnen en vice versa.

Mogelijk zou zelfs, indien de kwaliteit van de beste debiteur doorslaggevend is, een lagere rente kunnen worden bedongen dan de gemiddelde rente. Het effect zou, aldus de voorstanders ervan, zijn dat de rentelasten van perifere eurozonelidstaten (zoals Portugal, Ierland, Italië en Spanje) in de loop der tijd sterk zouden dalen. Dit zou, aldus de voorstanders, opwegen tegen de hogere rentelasten van de kern eurozonelidstaten, met name Duitsland: die lidstaten zouden anders, op welke wijze dan ook, geconfronteerd worden met de gevolgen van een voortduren van de staatsschuldencrisis.

Tegenstanders wijzen er op dat de invoering van eurobonds zou kunnen leiden tot een verminderen van de urgentie ten aanzien van het doorvoeren van bezuinigingen en structurele hervormingen in de perifere lidstaten. Er zou een vorm van "fiscale subsidiëring" plaatsvinden op kosten van de belastingbetalers in de "core" lidstaten. Indien eurobonds zouden worden ingevoerd, aldus de tegenstanders, dan zou dit eerst moeten plaatsvinden indien dit gecombineerd wordt met een (vergaande) mate van overdracht van bevoegdheden op het gebied van de overheidsbegroting en -uitgaven van alle eurozonelidstaten. Eurobonds zouden dan als "sluitstuk" van een dergelijk proces kunnen worden ingevoerd.

Emissie eurozone-bonds oktober 2020

In april 2020 besloot de Europese Commissie tot het oprichten van een fonds voor het verminderen van werkloosheidsrisico (Support to mitigate Unemployment Risks in an Emergency, alias SURE) als gevolg van de coronacrisis. Op diverse tijdstippen werd onder dit programma tot en met mei 2021 € 89,6 miljard aan lidstaten geleend onder gunstige voorwaarden ("favourable terms"). De financiering hiervan vond plaats door het uitgeven van leningen ten laste van de EU. Op 20 oktober 2020 vond de eerste uitgifte plaats van de gemeenschappelijke eurozone-obligaties. Voor € 17 miljard aan leningen met een looptijd van 10 en 20 jaar bleek een zeer grote belangstelling te bestaan: er werd voor € 233 miljard ingeschreven, wat een historisch record was. Latere emissies konden eveneens zonder problemen geplaatst worden, hoewel de laatste tranche "concurrentie ondervond" van de komst van leningen ter financiering van het NextGenerationEU-herstelplan, waarvoor € 750 miljard geleend zou moeten worden. Op 15 juni 2021 emitteerde de EU € 20 miljard tienjarige obligaties. Beleggers hadden voor € 142 miljard ingeschreven.